درباره کنترل‌های روش‌شناختی برای تعیین معانی کلمات: خوانشی در برخی از فرهنگ‌های لغت غریب الحدیث

چکیده

مسئله تعیین معنای کلمات، یکی از مسائلی است که همواره مورد توجه زبان‌شناسان به‌طور عام و فرهنگ‌نویسان به‌طور خاص بوده است، و دیدگاه‌های گوناگونی درباره مبانی روش‌شناختی اتخاذشده برای تعیین و کنترل معنای کلمات در بافت‌های مختلف آنها وجود دارد. از این گذشته، معنا مهم‌ترین نیاز کاربرِ فرهنگ‌لغت است. ازاین‌رو، پژوهش‌های جدید بر بازخوانی میراث واژگانی با هدف ارتقا و توسعه آن تأکید داشته‌اند. شاید یکی از برجسته‌ترین موضوعاتی که در خوانش فرهنگ‌های غریب‌الحدیث النبوی می‌توان ارتقا و توسعه داد، بهره‌مندی از آن دسته از ضوابط روش‌شناختی است که توسط متجددان برای تعیین معانی واژگان وضع شده است؛ به‌گونه‌ای که به عرضه آن‌ها عاری از ابهام و سردرگمی و نزدیک به دست‌یابی و درک کمک کند، و امکان تحقق اهداف گفتمان دینیِ مندرج در متون حدیث نبوی و نیز توسعه مهارت‌های کاربرد زبان را در میان مخاطبان آن، در جنبه‌های صحیح و فصیح زبان عربی، فراهم آورد. در این مقاله، درصددیم تا خوانشی از فرهنگ‌های غریب‌الحدیث نبوی ارائه دهیم تا ضوابط روش‌شناختی را که می‌توان در آنها گنجاند تا معانی واژگان مشخص شود، در پرتو مقایسه با یافته‌های فرهنگ‌نویسان مدرن، واکاوی کنیم.